Những hiểu lầm và sự thật về rối loạn học tập đặc hiệu (những điều cha mẹ cần biết để đồng hành cùng con)

Ngày 26-2-2026

Theo Sổ tay chẩn đoán và thống kê các rối loạn tâm thần - phiên bản 5 (APA, 2022), rối loạn học tập đặc hiệu (SLD) được định nghĩa là: “Những khó khăn dai dẳng trong việc học và sử dụng các kỹ năng học thuật, bao gồm đọc, viết và/hoặc toán học, kéo dài ít nhất 6 tháng, mặc dù đã được can thiệp phù hợp.” Tỷ lệ mắc SLD ước tính là 5–15% trẻ em ở độ tuổi đi học (APA, 2022).

Do những biểu hiện của rối loạn này xuất hiện chủ yếu trong học tập, nên nhiều bạn nhỏ gặp vấn đề này thường bị hiểu sai là lười biếng, kém thông minh hoặc thiếu cố gắng. Các nghiên cứu khoa học hiện đại đã chỉ ra rằng đây là những quan niệm không chính xác và có thể gây tổn hại lâu dài đến sự phát triển của trẻ.

Biểu hiện cụ thể
Những khó khăn mà trẻ có rối loạn học tập đặc hiệu có thể gặp phải, bao gồm:
- Khó khăn trong việc đọc (ví dụ: đọc không chính xác, chậm và chỉ đọc được khi tốn nhiều công sức).
- Khó khăn trong việc hiểu ý nghĩa của những gì đã đọc.
- Khó khăn trong việc đánh vần.
- Khó khăn trong diễn đạt bằng văn bản (ví dụ: các vấn đề về ngữ pháp, dấu câu hoặc bố cục).
- Khó khăn trong việc hiểu các khái niệm về số, các sự kiện số học hoặc phép tính.
- Khó khăn trong việc suy luận toán học (ví dụ: áp dụng các khái niệm toán học hoặc giải các bài toán).

Dựa vào biểu hiện thực tế, sau khi loại trừ các nguyên nhân đến từ vấn đề tâm lý hoặc bệnh lý khác, có thể xác định rối loạn học tập đặc thù của trẻ là chứng khó đọc, chứng khó viết và/hoặc chứng khó tính toán.

Những hiểu nhầm phổ biến về rối loạn học tập đặc hiệu
Hiểu nhầm 1: Con học kém vì không đủ thông minh

Sự thật cha mẹ cần biết: Phần lớn trẻ rối loạn học tập có trí thông minh bình thường hoặc trên trung bình. Nhiều nghiên cứu cho thấy trẻ chỉ gặp khó ở một số kỹ năng cụ thể, không phải toàn bộ khả năng tư duy. Vì vậy, việc so sánh con với bạn bè hoặc trách con “không cố gắng” thường khiến con tổn thương và mất tự tin, chứ không giúp con học tốt hơn.

Hiểu nhầm 2: Chỉ cần con cố gắng hơn, ép học nhiều hơn là được

Sự thật: Rối loạn học tập không do khiếm khuyết trí tuệ, không do thiếu cơ hội học tập, không do vấn đề thuộc về giác quan chưa được điều chỉnh, mà rối loạn này có cơ sở liên quan đến vấn đề sinh học thần kinh. Khi con gặp rối loạn học tập, việc cố gắng theo cách cũ không giúp con tiến bộ. Thậm chí, việc học thêm quá nhiều có thể khiến con lo lắng, sợ học, né tránh sách vở.
Nghiên cứu cho thấy trẻ tiến bộ tốt nhất khi được: dạy theo phương pháp phù hợp với cách học của riêng mình; học chậm hơn, rõ ràng hơn; được ghi nhận nỗ lực, không chỉ nhìn vào điểm số.

Hiểu nhầm 3: Do cách giáo dục của gia đình nên con mới như vậy

Sự thật: Rối loạn học tập không phải lỗi do phong cách nuôi dạy con.
Các nghiên cứu chỉ ra rằng yếu tố di truyền và sự phát triển não bộ đóng vai trò lớn trong rối loạn học tập. Mặc dù môi trường sống và phong cách giáo dục của cha mẹ không gây ra, nhưng cha mẹ có thể tạo ra sự khác biệt rất lớn bằng cách: hiểu đúng, đồng hành đúng, và bảo vệ cảm xúc cho con.

Hiểu nhầm 4: Những khó khăn này sẽ hết khi con lớn lên

Sự thật: Rối loạn học tập là tình trạng kéo dài suốt đời, tuy nhiên mức độ ảnh hưởng có thể giảm đáng kể nếu được can thiệp sớm.
Trẻ được can thiệp sớm thường: học tập hiệu quả hơn; ít stress hơn; giữ được sự tự tin và động lực học tập. Ngược lại, trẻ không được hỗ trợ dễ gặp khó khăn cảm xúc, chán học, thậm chí bỏ học sớm.

Hiểu nhầm 5: Rối loạn học tập chỉ ảnh hưởng đến kết quả học tập

Sự thật: Khi liên tục thất bại và bị so sánh, con có thể tự ti, nghĩ mình “tệ”; có biểu hiện lo âu, buồn bã; dễ cáu gắt hoặc chống đối.

Nhiều nghiên cứu chỉ ra mối liên hệ mạnh mẽ giữa rối loạn học tập và:
- Việc suy giảm lòng tự trọng
- Những khó khăn trong điều hòa cảm xúc
- Rối loạn hành vi thứ phát (Mugnaini et al., 2009)

Vì vậy, hỗ trợ con không chỉ là giúp con học, mà còn là giữ gìn sức khỏe tinh thần cho con. Điều này cho thấy rối loạn học tập là vấn đề phát triển toàn diện, không chỉ đơn thuần là vấn đề học.

Cha mẹ có thể làm gì để giúp con?
Không cần trở thành chuyên gia, cha mẹ chỉ cần:

Đưa con đi đánh giá chuyên môn khi nghi ngờ có khó khăn học tập

Chấp nhận rằng con cần một cách học khác

Ghi nhận nỗ lực nhỏ mỗi ngày, không chỉ nhìn vào kết quả

Phối hợp với giáo viên, chuyên gia để xây dựng kế hoạch học phù hợp

Luôn nhắc con rằng: “Con không tệ– con chỉ đang học theo cách riêng của mình”

Rối loạn học tập không quyết định tương lai của con. Điều tạo ra khác biệt chính là: Cha mẹ hiểu con đến đâu; Kiên nhẫn với con bao lâu; Và bảo vệ lòng tự trọng của con như thế nào. Khi con được hiểu, con sẽ có cơ hội phát triển đúng với tiềm năng của mình.

Tài liệu tham khảo
1. American Psychiatric Association. (2022). What Is Specific Learning Disorder?https://www.psychiatry.org/.../what-is-specific-learning...
2. Mugnaini, D., Lassi, S., La Malfa, G., & Albertini, G. (2009). Internalizing correlates of dyslexia. World journal of pediatrics, 5(4), 255-264.

Nguồn: Era Therapy,
https://www.facebook.com/profile.php?id=61585385577076